U bevindt zich hier: De Veluwe - Wat een verhaal!

De Veluwe - Wat een verhaal!

Het Veluws landschap: stuifzanden, bossen, uitgestrekte heidevelden en zacht stromende beken. Voor een belangrijk deel gevormd in de voorlaatste ijstijd, zo’n 150.000 jaar geleden toen het landijs hier een enorme stuwwal achterliet. De meeste gronden bleken ongeschikt voor de landbouw en trokken daardoor tot in de 19e eeuw weinig bewoners. De bevolking leefde voornamelijk aan de randen van het gebied. Gevolg is dat grote delen lang ongerept zijn gebleven, met, nu, de mooiste natuur van Nederland. Daar kunnen we nu dankbaar van genieten. De Veluwe biedt anno 2016 topattracties, beroemde musea, historische steden en moderne overnachtingsaccommodaties. Je kunt er culinair genieten en er is volop gelegenheid om actief bezig te zijn in de natuur. De Veluwe: actief, avontuurlijk, ontspannend en uitdagend. Maar ook voor verleidelijk lekker. En dat alles op nog geen uurtje rijden van de Randstad.

Het ruige landschap was een inspiratiebron voor kunstenaars. Rond Nunspeet, op de Noord-Veluwe vestigden zich tal van schilders. Het Noord-Veluws Museum in Nunspeet stelt hun werken tentoon. Neem na je bezoek ook een kijkje in de omgeving. Dan zie je hoe het landschap in een eeuw veranderde. Of toch niet?

Prehistorie
Zo'n 150.000 jaar geleden trok het landijs zich terug naar het noorden. Het ijs liet verschillende stuwwallen na. De Veluwe is daar een van. Er bleven niet alleen heuvels achter, maar ook mysterieuze gaten in het landschap, zoals het Uddelermeer en het Solse Gat bij het dorpje Drie. Een dankbare bron voor geheimzinnige sagen en legenden. In wat we nu de prehistorie noemen, 12.000 jaar geleden, trokken onze voorouders in groepen als jagers over de Veluwe. Daar zijn bij het dorpje Stroe bewijzen van gevonden. Rond 3000 voor Chr. kozen zij ervoor zich permanent op een plek te vestigen. Men ging over van jagen/verzamelen naar boeren. Waarschijnlijk geloofden zij ook in een leven na de dood, want hun doden werden met grote toewijding begraven. Boven die graven werden grote heuvels opgeworpen. Er verrezen wel duizenden van dit soort grafheuvels. Daarvan zijn er nog altijd enkele honderden zichtbaar in het landschap. Tussen Epe en Vaassen ligt een kilometerslange rij grafheuvels achter elkaar, precies op één lijn. Bij Ede is een prehistorische boerderij nagebouwd en zijn de originele akkers – Celtic Fields – weer zichtbaar gemaakt.

Romeinen op de Veluwe
Vlakbij Ermelo zijn sporen gevonden van een Romeins legerkamp. Een compleet legioen van vijfduizend man heeft hier enkele dagen gebivakkeerd, om daarna weer weg te trekken. Hun aanwezigheid daar is een groot raadsel, want het kamp ligt 35 km ten noorden van de toenmalige grens. De contouren van het kamp zijn nog altijd te zien. Het kamp blijkt aangelegd tussen 170 en 180. De plek ligt heel strategisch, op een van de hoogste punten van de omgeving. De voormalige Zuiderzee, het Flevomeer, was maar één dagmars verder. Misschien zullen we de reden van de mars nooit weten. Maar vooralsnog is dit het enige bekende Romeinse marskamp van heel Nederland. Op de Ermelose heide is een beeld geplaatst dat herinnert aan die mars. Loop hier de 6 km lange marskampwandeling en je voelt de historie. Hij is gemarkeerd met handige paaltjes met daarop de afbeelding van een Romein.

Kastelen in de late Middeleeuwen
De Veluwe was een van de vier bestuurskwartieren van het Hertogdom Gelre. De hertog van Gelre had niet één vast domicilie maar koos ervoor om telkens in een ander kasteel in zijn grondgebied te overnachten. Zo ook op de Veluwe. De vroegste vermelding van Kasteel de Cannenburch bij Vaassen dateert van 1365. In 1543 kocht de legendarische Gelderse veldheer Marten van Rossem de restanten van het middeleeuwse kasteel. Hij verbouwde het tot een statig slot van drie verdiepingen en liet de naar voren springende ingangstoren van natuurstenen ornamenten voorzien. Daarmee kwam de renaissancestijl voor het eerst in Gelderland. De Cannenburch is nu in bezit van Gelders Landschap en Kastelen en is geregeld te bezoeken.
Kasteel Staverden, bij Ermelo, heeft ook een lange geschiedenis. De Gelderse graven (later hertogen) hadden waarschijnlijk al in de 12e eeuw een hof in Staverden. In 1299 verkreeg graaf Reinald I stadsrechten en is daarmee anno 2016 het kleinste stadje van Nederland. Tot serieuze stadsontwikkeling is het op Staverden nooit gekomen. De bebouwing en inrichting van het landgoed kreeg vooral in de 19de eeuw en het begin van de 20ste eeuw vorm. Enkele boerderijen hebben nog steeds een complete erfinrichting met schuren, bakhuisjes, putten, pompen en zelfs een kleine schaapskooi.

Paleis het Loo en het Aardhuis
Meer dan 300 jaar woonden en werkten Oranjes op Paleis Het Loo. Wat begon als een jachtverblijf voor een stadhouder groeide uit tot een paleis voor een koning. Er werd verbouwd, gemoderniseerd, kunst verzameld en een tuin ontworpen. De Oranjes ontvingen er hun gasten, voor vertier en zaken. De tuinen werden gebruikt om in te flaneren en te genieten van exotische bloemen en planten. Binnen vonden koninklijke diners plaats, geserveerd op prachtige serviezen. Een rijk en royaal verleden dat terug te zien is op Paleis Het Loo.
De Veluwe is het leefgebied van veel wild. Met name zwijnen, reeën en herten vind je hier in groten getale. Het Aardhuis, vlak buiten Apeldoorn en midden in De Kroondomeinen, werd dan ook tweede helft van de 19e eeuw gebouwd om te dienen als rustplek tijdens jachtpartijen. Tegenwoordig denken we heel anders over de jacht. Het Aardhuis is nu een rustiek bezoekers­centrum waar je alles te weten kan komen over wild en wildbeheer. En van waaruit je de prachtige natuur van de Veluwe kunt verkennen. Met onderweg misschien wel een ontmoeting met een ree of hert …

Wat een verhaal - De Veluwe

Landgoedbeheer in de 19e eeuw
In 1848 kocht de advocaat mr. J.H. Schober tachtig hectare heide op de Veluwe, bij Putten. Daar wilde hij een land- en bosbouwbedrijf opbouwen. Zo zou hij laten zien dat de heidevelden die het grootste deel van de Veluwe bedekten en die zo weinig opbrachten, konden uitgroeien tot bloeiende lusthoven. Zijn onderneming noemde hij Schovenhorst. Hij liet het gebied door lokale arbeiders ontginnen en had succes. De grove den en de Douglas bleken het goed te doen. Hier werd de basis gelegd voor verbetering van de land- en bosbouw, wat eind 19e eeuw door praktische voorlichting en gedegen onderwijs ook bij de Veluwse boerenstand terecht kwam. Landgoed Schovenhorst staat nu bekend om zijn vijf bijzondere bomentuinen met centraal daarin een 40 meter hoge bostoren.

De Zuiderzeestraatweg
Tot de 19e eeuw was de Veluwe slecht ontsloten. Zeven grootgrondbezitters langs de Zuiderzee namen in 1820 daarom het initiatief voor aanleg van een ontsluitingsweg: de Zuiderzeestraatweg. Een belangrijk deel werd bijeengebracht door tolgelden en in 1830 geopend. De vijf meter brede klinkerweg werd deels aangelegd op oude dijklichamen, opdat hij niet zou wegstromen bij een stormramp. De Zuiderzeestraatweg had daarna grote invloed op de ontwikkeling van de dorpen en steden langs de voormalige Zuiderzeekust. De structuur van de bebouwing wordt door de weg bepaald: landgoederen, kazernecomplexen, boerderijen, villa’s, molens, fabrieken liggen er op een rij. Zo koppelt de weg tijdsbeelden, landschappen, oude stadjes, dorpen en woongebieden langs de rand van de Veluwe. De doorgaande verkeersfunctie is vrijwel verdwenen, maar de historische betekenis nog steeds voelbaar.

Industrieel erfgoed op de Veluwe
Het Veluwse landschap vormde de basis voor de eerste nijverheid. De schone beken en hun verval waren de perfecte basis voor het ontstaan van papierindustrie. Op tal van plekken verschenen er al in de 18e eeuw papiermolens. Met name rond het dorp Eerbeek groeiden die uit tot een bloeiende papierindustrie.
De aanleg van het Apeldoorns kanaal was in eerste instantie bedoeld om de nijverheid in de regio te stimuleren, maar werd later ook een doorgaande vaarroute. Rond 1800 bestonden er namelijk nog nauwelijks verharde wegen en al helemaal geen spoorlijnen. Kanalen waren de belangrijkste transportwegen. Koning Willem I gaf de opdracht om dit 32 km lange kanaal te laten graven. Het liep  van Apeldoorn via Heerde naar de IJssel bij Hattem. Hij betaalde dit uit eigen middelen. Niet zonder eigenbelang, want zijn zomerpaleis Het Loo had daar ook baat bij. Het kanaal werd in 1829 geopend. Zo’n 40 jaar daarna werd het kanaal verlengd tot aan de IJssel bij Dieren. Sinds 1972 is het kanaal gesloten, maar er zijn verregaande plannen om een gedeelte weer bevaarbaar te maken.

Anno nu: actief bezig zijn op de Veluwe
Het fraaie landschap van de Veluwe leent zich bij uitstek om actief bezig te zijn. De natuur biedt alle mogelijke variatie: bos, heide, zandvlakten, stuwwallen, maar ook randmeren, sprengen en meren. Afwisselender kan het bijna niet. Ideaal gebied om per fiets te verkennen. Via fietsknooppunten kun je makkelijk je weg vinden. Op de gewone fiets, de elektrische (er zijn volop oplaadpunten!) of per mountainbike of wielrenfiets. De Veluwe biedt het geschikte terrein.  Of vaar over de IJssel of een van de Randmeren. Op de Veluwe vindt de toerist veel overnachtings­accommodaties, uitstekende restaurants en volop attracties voor jong en oud. Zoals Paleis het Loo,  Apenheul en  Julianatoren.

DE VELUWE – WAT EEN VERHAAL!